BURZA W ORGANIZMIE, CZYLI O STANIE ZAPALNYM W COVID-19

O przebiegu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 wiemy coraz więcej. Przez ostatnie 2 lata pojawiło się wiele leków, które miały być zbawieniem dla chorych na COVID-19. Większość z nich skierowana była na walkę nie z samym koronawirusem, ale z leczeniem spustoszenia jakie wywoływał. Czy zastanawialiście się dlaczego?

Przebieg stanu zapalnego w trakcie zakażenia koronawirusem

Zmiany, jakie zachodzą w trakcie najróżniejszych chorób oraz stanów zapalnych, w naszym układzie immunologicznym świadczą o tym, jak będziemy znosić daną chorobę oraz w jakiej kondycji jest organizm. Ze względu na rozległe badania nad wirusem oraz fakt, iż COVID-19 jest nową chorobą, naukowcy chcą się dowiedzieć jak najwięcej o jego działaniu na układ immunologiczny. Ta wiedza okazała się być bardzo cenna przy powstawaniu szczepionek, szukaniu nowego leku, a także skutecznego leczenia, gdy stan chorego tego wymaga.


Stan zapalny w COVID-19 - burza cytokinowa

Ciekawym zjawiskiem w przebiegu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 jest burza cytokinowa. Nie jest to nieznane pojęcie badaczom, ponieważ wcześniej wykryto podobne objawy przy niektórych chorobach reumatologicznych na tle autoimmunologicznym np. MAS, czyli zespół aktywacji makrofagów. Niestety w przypadku “covidowej” burzy cytokinowej okazało się, że nie ma żadnej analogii w obu tych zjawiskach. Zauważono nawet, że nadmierna odpowiedź cytokin, koreluje najczęściej ze zmianami w płucach, co można zaobserwować w badaniu TK w postaci mlecznej mgły.

O rychłym pojawieniu się ciężkiego przebiegu choroby COVID-19 oprócz opisywanych wyżej objawów oraz pozytywnego testu PCR, świadczą również wybrane wyniki badań laboratoryjnych. Mianowicie, ferrytyna na poziomie większym niż 250 ng/ml oraz CRP, czyli białko ostrej fazy, oscylujące wokół wartości 4,6 mg/dl.


Co wiemy dzisiaj o stanie zapalnym w infekcji SARS-CoV-2?

Od początku wybuchu światowej epidemii, chińscy lekarze rozpoczęli intensywne badania na poziomie komórkowym, aby jak najdokładniej poznać działanie wirusa SARS-CoV-2 na organizm chorego. Nawiązując do opisywanej burzy cytokinowej, stała się ona kluczowym wyznacznikiem ciężkości przebiegu zakażenia. Naukowcy zauważyli, że nadmierna aktywacja układu immunologicznego automatycznie przekłada się na gorsze rokowania pacjenta. Przebadano wielu chorych i schemat u każdego był bardzo podobny - tworzenie ogromnych kolonii granulocytów, intensywna synteza makrofagów prozapalnych oraz czynnika wzrostu nowotworów α.

Oprócz tego, bardzo ciekawym zjawiskiem, które zainteresowało medyków była nadmierna ekspresja interleukiny IL-6, a nacieki w patomorfologicznym badaniu płuc były zdominowane przez limfocyty.

Wyniki tych badań kreują nowy trop w leczeniu osób z ciężkim przebiegiem COVID-19, ponieważ zwracają uwagę, że nie należy pomijać w terapii leków, które są ukierunkowane na immunomodulację, aby “wyciszyć” burzę cytokinową w organizmie.


Rola interleukiny IL-6 w przebiegu COVID-19

Obecnie wiemy, że nadmierna produkcja interleukiny przyczynia się do większego prawdopodobieństwa zgonu pacjenta z ciężkim przebiegiem zakażenia koronawirusem. W związku z tym wydaje się logiczne, że szukanie odpowiedniej farmakoterapii opiera się na ograniczeniu syntezy tej cytokiny. Przez cały czas trwania pandemii, jak wiemy, “przewinęło” się w wytycznych dotyczących leczenia, wiele substancji leczniczych, które wykazywały większy bądź mniejszy potencjał jeśli chodzi o szybkość i skuteczność leczenia. Podstawowym kryterium aktualnie są szczegółowe wyniki badań pacjenta oraz ciężkość jego przypadku.


Interleukina 6 a możliwości leczenia SARS-CoV-2

Można wdrożyć między innymi terapię glikokortykosteroidami, lecz ich zastosowanie musi być skorelowane ze stopniem zaawansowania choroby. Podane zbyt wcześnie mogą wręcz nasilać śmiertelność z powodu COVID-19. Swego czasu “słynnym” lekiem był hydroksychlorochina, ponieważ może zmniejszać produkcję różnych cytokin prozapalnych, takich jak IL-1, IL-6, interferon-α i czynnik martwicy nowotworu, które biorą udział w burzy cytokinowej. Przeciwciało tocilizumab także posiada zdolność do hamowania ekspresji IL-6, jednak na razie jest stosowane ostrożnie ze względu na małą ilość informacji na temat wykorzystywania i skutków leczenia tym przeciwciałem w przeszłości w przypadku innych chorób związanych z nadmierną aktywacją układu immunologicznego.


Nie taka Il-6 straszna, jak ją malują

Niestety dalsze badania nad interleukiną IL-6 pokazują, że nie można traktować jej “zero-jedynkowo”. Okazuje się bowiem, że często określona metoda leczenia jest kompletnie nieskuteczna, ponieważ opisywana cytokina może wykazywać działanie plejotropowe, a co za tym idzie może wpływać pro- lub przeciwzapalnie. Z tego też względu należy bardzo uważnie przyglądać się nowym wynikom badań i na bieżąco dostosowywać odpowiednią terapię. Na ten moment nie ma swoistej metody, które potwierdziłaby typ działania cytokin w odniesieniu do konkretnego przypadku klinicznego.

To co wiemy na pewno dziś to fakt, że nadmierna odpowiedź układu immunologicznego, w którą wchodzą odchylenia od normy poziomów wielu cytokin, w tym IL-6 oraz białka ostrej fazy CRP, bezpośrednio ma związek z ciężkim przebiegiem choroby COVID-19.

Bardzo często, opisywana reakcja układu odpornościowego ma miejsce u osób otyłych, starszych oraz ze znaczną przewagą u płci męskiej. To wszystko ma związek ze zmianami, które bezpośrednio wpływają na cząsteczki immunomodulujące.

Szczepienia ochronne to podstawowa profilaktyka COVID-19, jednak duży wpływ ma także odpowiednia dieta oraz suplementacja. Świat nauki nieustannie poszukuje różnych ścieżek leczenia i zapobiegania infekcji koronawirusa. Oprócz prób hamowania aktywności IL-6 szans upatruje się w aktywności różnych białek - jak choćby w laktoferynie. Do tej pory wykazano, że hamuje ona wejście SARS do komórek docelowych przez hamowanie łączenia się białka kolca SARS-CoV-2 z jego receptorem (receptory ACE-II), blokując receptor proteoglikanu siarczanu heparanu i zmniejsza wiremię. Dalsze badania nad tym fascynującym białkiem być może staną się kolejnym krokiem w walce z epidemią koronawirusa.


mgr farm. Katarzyna Miecznikowska


Bibliografia:

1) Caricchio R, Gallucci M, Dass C, Zhang X, Gallucci S, Fleece D, Bromberg M, Criner GJ; Temple University COVID-19 Research Group. Preliminary predictive criteria for COVID-19 cytokine storm. Ann Rheum Dis. 2021 Jan;80(1):88-95

2) Zhao M: Cytokine storm and immunomodulatory therapy in COVID-19: Role of chloroquine and anti-IL-6 monoclonal antibodies, Int J Antimicrob Agents. 2020 Jun; 55(6): 105982.

3) Tanner L, Murray B, Hagan R, and Mock J. COVID-19: Clean up on IL-6, Am J Respir Cell Mol Biol. 2020 Oct; 63(4): 541–543.

4) Fang L, Lin L, MengDa X, et al., Prognostic value of interleukin-6, C-reactive protein, and procalcitonin in patients with COVID-19, J Clin Virol, 2020 Jun;127:104370. doi: 10.1016/j.jcv.2020.104370. Epub 2020 Apr 14.


smear